"Geloven aan de zoom van de Veluwe".

Presentatie van dhr. A. Sulman gehouden op de voorjaarsledenvergadering op 30 maart 2006 (A. Steert)

Dhr. Sulman is geboren in Limburg maar al jaren woonachtig in Nunspeet, heeft een studie afgerond, een boek geschreven en uitgegeven over bovenvermeld onderwerp.
Er zijn meerdere redenen dat hij dit gedaan heeft, o.a.:
- buitenstaanders hebben haast altijd vooroordelen over de N-W Veluwenaren
- buitenstaanders snappen vrijwel niets van wat er leeft onder de autochtone bevolking
- door de jaren heen voelt dhr. Sulman zich zelf Veluwenaar geworden
- hij wilde onderzoeken wat er waar is van de vooroordelen
- is de gemiddelde gelovige Veluwenaar wel altijd zo "zwaar" geweest.

Het onderzoek heeft zich vooral gericht op de 19e en de eerste helft van de 20e eeuw.

Op de Noord-West Veluwe was voor en in het begin van de 19e eeuw armoe troef. De zandgronden waren arm en brachten weinig op, de visserij bestond nog nauwelijks, industrie was er vrijwel geheel niet, Harderwijk was universiteitstad geweest er was wel een belangrijk legeronderdeel gevestigd.
Verder was er al wel wat kalvermesterij en ambachtelijke nijverheid.
De opbrengst van de landbouw werd voornamelijk aan het vee gevoerd en voor eigen consumptie gebruikt. Boter en kaas werd vrijwel niet geproduceerd.

Bij groot gebrek en tegenslag was men enkel op de diaconie aangewezen. Er was veel kritiek op de handelswijde van de diaconieën maar men durfde en kon dit niet uiten, men was dan immers van hulp ontstoken. De gereformeerde leer raakte in verval, zondagsheiliging was er vrijwel niet meer, er was wel kerkbezoek 's morgens maar 's middags vrijwel niet. Voor leningen was men op de notaris aangewezen welke vaak alles in een gemeenschap te vertellen had, soms op het criminele af.
Men speelde elkaar de bal toe, bijv. in Nunspeet waar de notaris tevens burgemeester was, zijn oom was griffier in Arnhem. Hij was zeer tegen democratische vernieuwingen gekant.

In 1816 werd de bestaande gereformeerde kerk omgezet tot de Nederlands Hervormde Kerk en werd grotendeels door de staat geregeld. Vooral koning Willem I had veel te zeggen. De kerkbestuurders mochten alleen de kerk besturen en zich niet met de geloofszaken bemoeien.
Een klein deel van de bevolking nam dit niet en er ontstond een kerk afscheiding (o.a. De Kock in Ulrum) Op de Veluwe is alleen ds. Brummelkamp uit Hattem met deze afscheiding meegegaan.

Naderhand kwam er een nieuwe generatie dominees die wel orthodoxie wilden invoeren maar deze slaagden daar totaal niet in. Deze dominees verstonden en spraken de taal van de Veluwenaar niet en om geldelijke ondersteuning te verkrijgen moest men bij de (Veluwse) diakenen terecht.
De N.W. Veluwenaar ging dus niet mee in de orthodoxie maar bleef liberaal.
Een dominee uit Hoenderloo kreeg zelfs te horen dat hij aangesteld was om te dopen, te trouwen en te begraven maar zich verder beslist niet met de mensen moest bemoeien.
Er kwam pas verandering in het denken met de komst van Kuyper. Dit kwam mede doordat men toen inmiddels zelf kon lezen en beoordelen. Men liep dus beslist niet achter dominees aan, men bleef zijn eigen gang gaan. Pas in het begin van de twintigste eeuw deed orthodoxie op de NW Veluwe zijn intrede, maar niet bevindelijk dat kwam pas na 1920.

Geloven aan de zoom van de Veluwe
Het boek kost € 29,90 en is verkrijgbaar
bij de betere boekhandel
(ISBN: 90.435.1075.0).